'Sint Annaland tijdens de negentiende eeuw'

Onderwijs in Sint Annaland
In het begin van de negentiende eeuw groeit de behoefte aan plaatselijk onderwijs. Hierdoor wordt in 1806 de eerste schoolwet aangenomen. Kort na het instellen van deze wet wordt er in Sint Annaland naast de kerk een tweelokalige gemeenteschool gebouwd.; De toeloop is niet echt groot te noemen, als oorzaak hiervoor is de algemeen heersende armoede te noemen (de kinderen moesten verplicht meewerken om de kost te verdienen) en het ontbreken van een leerplichtwet. Er moet dus nog heel wat verbeterd worden...

De ambachtsheerlijkheid
Op 20-jarige leeftijd overlijdt in 1814 de jonge ambachtsheer, Leonard Jan Philips. Zijn moeder, de weduwe L.C.E. Hoeuft-Clunder wordt in 1815 ambachtsvrouwe van Sint Annaland. In deze tijd ontwikkelt het maatschappelijke leven zich in een harde eeuw vol tegenstellingen en een schrijnend tekort aan sociale bewogenheid...
In 1832 gaat Sint Annaland over op de broers Leonard en Samuel Otto de Casembroot. Leonard sterft nog datzelfde jaar. In 1839 sterft ook zijn broer, waardoor de heerlijkheid overgaat op zijn vrouw Wilhelmina de Casembroot - den Haan. In 1848 vindt de algemene Nederlandse volkstelling plaats. Sint Annaland telt op dat moment 1698 zielen.

Zorg voor weeskinderen en ouderen
De negentiende eeuw is de tijd, dat weeskinderen worden ondergebracht hij particuliere pleeggezinnen, meestal voor een extra zakcentje (het zal nog tot 1897 duren voordat het weeshuis -zie afbeelding hieronder- in Sint Annaland wordt opgericht). Oude mensen worden ondergebracht in zgn. armenhuizen. Ook hier kent men geen weelde. Twee bejaarden wonen samen in één kamer. Het is te begrijpen dat hierdoor vaak onderlinge onenigheden voorkwamen.

Tegenstellingen tussen arm en rijk
Ons land kent enorme staatsschulden, dit leidt tot het nemen van bijzondere maatregelen. Zo maakt de regering in 1844 een wetsontwerp tot een gedwongen 'heffing ineens' op het inkomen. Het is op sociaal en economisch gebied een donkere periode. Een tijd zowel van armoede als van weelde. Terwijl de rijken (de adel) uitbundig feest na feest vieren, sterven vele armen van honger en kou.

De Nederlandse Gulden
Per 1 januari 1817 moet officieel gerekend worden in 'Nederlandsche Guldens en Cents'. Ondanks deze instelling worden lonen en prijzen ruim een eeuw later nog steeds in stuivers uitgedrukt door de streekbewoners. Het loon in stuivers bepalen klonk 'meervoudiger', want boven één gulden zal in 't algemeen in deze eeuw het verdiende daggeld niet vaak komen...

Veranderingen in het dorp
Rond 1840 verrijzen ten westen van het dorp een nieuwe meestoof en een stellingmolen 'De vier winden'. Deze molen heeft de heer A. Elenbaas laten bouwen. In 1850 wordt Abraham J. Bierens burgemeester van Sint Annaland.
Een zeventig jaar durende Bierens - 'dynastie' is hiermee in Sint Annaland gevestigd. In Sint Annaland is er een straat naar hen genoemd: de Bierensstraat. In 1854 wordt door burgemeester Bierens de eerste steen gelegd van het nieuwe gemeentehuis op de Molendijk. De Molendijk wordt nu gekenmerkt door een gemeentehuis en een standaardmolen. Later zal blijken dat het ambachtelijke symbool van hout (de molen, daterend uit de zeventiende eeuw) het ambtelijke gebouw van steen (het gemeentehuis) zal overleven, ondanks het leeftijdsverschil. Het gemeentehuis met daarin een trouw- en een raadszaal, stevig gebouwd door de vele metselaars, blijkt bestand te zijn tegen vele 'orkanen', behalve die van 1953 (zie hoofdstuk 10)

Inpoldering
Zo breekt het jaar 1860 aan. Het bedrijfsleven is in Sint Annaland in volle gang. In dit jaar worden op initiatief van de heer Adriaan Tak uit Middelburg de ten zuidoostelijk van Sint Annaland gelegen schorren ingepolderd. De polder wordt door hem vernoemd naar zijn vrouw, Johanna Maria Pous.

Koning Willem III brengt een bezoek aan Sint Annaland
Op 28 mei 1862 krijgt Sint Annaland hoog bezoek! Koning Willem III bezoekt Zeeland en gaat Sint Annaland niet voorbij. Snel treft de burgemeester de plaatselijke voorbereidingen. Nadat velen de handen uit de mouwen gestoken hebben, ziet het plaveisel van de dorpsstraatjes er weer keurig uit. Het kerkhof wordt gemaaid. Kortom, alles wordt in het werk gesteld om Sint Annaland feestelijk aan te kleden voor het bezoek van de koning, ondanks de heersende armoede! Er rest nog één probleem: wat moet men met het gras op de slechte straatgedeelten van de koninklijke route? Ook hier wordt iets op gevonden. Het verkregen gras wordt kwistig gestrooid tot een weelderig lentetapijt. Zelfs de pers is er strak van ondersteboven. Geestdriftig meldt deze later: "De straten van Sint Annaland waren prachtig gegroend!...". Ondanks dit 'boerenbedrog' wordt de koning op 28 mei 1862 feestelijk Sint Annaland binnengehaald.
Zelfs lang nadat de koning via de erepoort op de Javadijk, waarop als afscheid geschreven staat "God zij met U", weer uit Sint Annaland vertrokken is, is het dorp nog in nationale feeststemming.

Sint Annalandse hulp in de Frans-Duitse oorlog
In 1870 breekt aan de Frans-Duitse grens oorlog uit. In veel Nederlandse gemeenten worden via het nog jonge Rode Kruis inzamelingen georganiseerd voor de slachtoffers van de Frans-Duitse oorlog. Ook Sint Annaland doet hieraan mee, de heer Kees Stein heeft hiervan de leiding. De eerste vijf van de zeventiger jaren van deze eeuw zijn zeer goed voor de boerenstand. Een hoogconjunctuur bezorgt de landhouwers enorme winsten. Toch kan de heer Stein als eindresultaat van zijn actie nog geen zestig gulden melden...
Gemeentelijke- en kerkelijke instanties moeten met beperkte geldmiddelen werken. Haar inkomsten waren relatief gering en daardoor kon maar weinig worden uitgekeerd. Het minimale eindresultaat van de actie was dus niet te wijten aan de kerken, wel aan de vele kerkmensen. Zij schoten tekort en de tijd heeft steeds aangetoond dat op liefdeloos vergaard bezit geen zegen rust...!

Voor hoofdstuk9 klik op pijl naar rechts , naar hoofdstuk7 klik op pijl naar links Terug naar begin klik op HISTORIE