DE KERKELIJKE GEMEENTE IN DE TWEEDE WERELDOORLOG

Het kerkelijk leven gaat in veel opzichten gewoon door. Over het burgelijke leven tijdens de tweede wereldoorlog kunt e.e.a. lezen in hoofdstuk 9 van de Historie van St-Annaland
16-9-1940 Er wordt steun verleend aan niet-arische christenen, die uit Duitsland zijn uitgeweken naar Nederland.
Verder wordt er ook hulp geboden aan de kerken die getroffen zijn door het oorlogsgeweld namelijk: de Hervormde gemeenten te Kralingen, Middelburg, Yerseke en Rotterdam.
9-6-1941 Yerseke ontvangt nogmaals steun ter opbouw van de vernielde kerk (f25, de kerkvoogdij doet hetzelfde bedrag er nog bij)
30-6-1941 Ds. Valeton en ds. Heijboer spreken op deze kerkenraadvergadering, als gedelegeerden van de Synode over: "prediking en gemeenteopbouw".
9-10-1941 "Thans wordt voorgelezen een schrijven van de Synode over de aan te nemen houding van de diaconieën tegenover de Nederlandsche Volksdienst. De grondslag van deze Volksdienst is dezelfde als van "Winterhulp". De diaconie blijve haar arbeid zelfstandig verrichten. Het is niet gewenst, dat de ambtsdragers der kerk een functie in de Volksdienst aanvaarden."
17-11-1941 Vanuit de Synode is een schrijven gekomen over gemeenteopbouw. De kerkenraden worden gewezen op hun verantwoordelijkheid om vanuit de Heilige Schrift de gemeente te dienen. Zo ook de predikanten in Ringverband. In de oorlogstijd komt er van avondbeurten in de winter (diensten die in de week gehouden werden) niets, en ook de Jongelingsvereniging kwijnt. Daarom wordt er besloten een vereniging van Jong Hervormden op te richten, deze is bestemd voor jonge lidmaten tussen de 20 en 40 jaar. De voorzitter (ds. v. Griethuijzen) zal telkens een onderwerp inleiden, ook zal hij de ringpredikanten hiervoor vragen.
2-6-1942 Van 19 mei tot 13 juli 1942 zijn hier ongeveer 40 kinderen uit Rotterdam (Kralingen) geweest. Om weer enigszins op krachten te komen door een betere voeding en een rustige omgeving. Een en ander was geregeld door de het bestuur van de federatie van diaconieën, ds. G. v. Veldhuizen van Kralingen en de kerkenraad alhier. De kinderen waren bereidwillig in verschillende gezinnen opgenomen, zonder dat hiervoor geldelijke vergoeding werd ontvangen. Er waren tot bestrijding van reiskosten en dergelijke uit de gemeente giften ingekomen tot een bedrag van f158,75.
14-4-1943 "De voorzitter spreek over het houden van een "Evangelisatieweek" in de maand mei. Hierover is geschreven door een van de werkgroepen van de Synode. Allen zijn er voor dat er in die week dan een spreker wordt gevraagd van Geref. richting."
Er zullen ook weer kinderen uitgenodigd worden uit Rotterdam (Kralingen).

5-5-1943 "Ouderling Koetsdijk stelt voor om aan de familieleden van hen die in krijgsgevangenschap moeten gaan, op bevel van generaal Christiansens, alle mogelijke steun in geestelijk en stoffelijk opzicht te schenken. Ook acht hij het gewenst om deze jonge mannen tezamen met heel de gemeente in een Godsdienstoefening op zondag, of in de week in prediking en gebed op bijzondere wijze te gedenken, en de Heere op te dragen. Allen zijn het hier van harte mee eens. "Ook vestigt ouderling Koetsdijk er de aandacht op, dat het wenselijk is getroffen personen in ons land, zo spoedig mogelijk te helpen. Bijvoorbeeld door een collecte te houden in de kerk. Ook hier zal zoveel mogelijk aandacht aan worden besteed."
Er is op 12 mei 1943 een bidstond gehouden. Vanwege de nood van de tijd en het opnieuw in krijgsgevangenschap voeren van het leger. Tekst: Psalm 130: 1.
12-7-1943 Aan de mannen die voor de Arbeidsinzet naar Duitsland moeten, zal een Bijbel geschonken worden.

13-09-1943 Er is kerkvisitatie door de predikanten dr. L.J. Cazemier en ds. S.J.M. Hulsbergen, Naast alle formele zaken, het nazien van de boeken, wordt er uitvoerig gesproken over de toestand van de gemeente. De visitatoren betreuren het zeer dat er zo'n geringe deelname aan het Heilig Avondmaal is. "Hoe zullen de jonge lidmaten aankunnen, indien de diakenen de dis des Verbonds verzuimen? Over dit punt wordt erg lang gesproken met de diakenen, die zelf moeten toegeven dat het niet goed is."

13-10-1943 "Ouderling Koetsdijk stelt voor een woord van waarschuwing te richten tot de gemeente. Dit vanwege de lawaaiige houding van de jeugd des zondagsavonds op de Kerkring. Allen zijn hiervoor. Er zal getracht worden dit te doen in overeenstemming met de kerkenraad van de Gereformeerde Gemeente."
17-11-1943 Er wordt besloten om de zitplaatsen niet meer bij opbod te verkopen, maar wanneer ze openvallen, vanaf nu te verhuren. Niet iedereen kan zich hierin vinden, het zal moeilijkheden opleveren in de gemeente. Toch blijft men bij de beslissing, zitplaatsen verkopen bij opbod past niet in de kerk.

10-2-1944 Th. V.d. Male bedankt als voorlezer en voorzanger, hiermee vervalt deze functie binnen onze gemeente. De predikant zal nu zelf de Wet, de Geloofsbelijdenis en het Schriftgedeelte lezen. Bij een gastpredikant kan een ouderling het desgewenst doen.
Een van de ingrijpendste gebeurtenissen in de oorlogstijd was de "evacuatie". Dit gaf grote problemen en onzekerheid voor de mensen.

In een aantekening tussen twee vergaderingen lezen we: "Op woensdag 16 februari 1944 werd namens de autoriteiten bekend gemaakt, dat het eiland Tholen (evenals andere gebieden in Zeeland en Zuid-Holland) onder water gezet moet worden (de inundatie, als een militair middel tot verdediging). Op enkele uitzonderingen na moet ieder de gemeente verlaten voor 5 maart 1944. Dit bericht gaf veel verontrusting in de gemeente."

Onder leiding van de toenmalige predikant W. v. Griethuijzen, werd op zondag 20 februari een dienst gehouden waarin 27 personen belijdenis van het geloof aflegden. De tekst voor de dienst was Micha 2:10 midden, "want dit land zal u de rust niet zijn." In de middagdienst werden het sacrament van de Heilige Doop bediend aan 7 kinderen, de tekst voor de preek was toen Psalm 84: 2-3, "waarin het verlangen naar de Heere en Zijn dienst centraal staat."
Ook op de twee volgende zondagen werden er nog diensten gehouden, respectievelijk 27 februari en 5 maart. Achtereenvolgens werd er gepreekt over Lukas 19: 41-42, Lukas 22: 62, Johannes 18:36, Johannes 18: 40. De diensten werden bijgewoond door 225, 130, 110 en 85 leden, velen waren al naar elders vertrokken. De laatste zondag werd de dienst gehouden in het catechisatielokaal.
De eerste dienst na de bevrijding werd gehouden op 27 mei 1945. De kerk was bijna weer geheel gevuld. Ds. v. Griethuijzen preekte over Psalm 73:28a: "Maar mij aangaande het is mij goed nabij God te wezen.."


Bronnen 8

1.) Acten van de kerkenraad, tussen de vergaderingen van 10-2-1944 en 18-2-1944.
2.) Idem, aantekeningen na de vergadering van 18-2-1944.

Voor hoofdstuk 9 klik op pijl naar rechts naar hoofdstuk 7 klik op pijl naar links Terug naar begin klik op H13